Bruch

Almanca'daki "Bruch" kelimesi, Türkçedeki "kırmak" fiili gibi, hem somut hem de soyut düzlemlerde işleyen zengin bir köktür. Bir kemiğin, bir kafatasının veya bir taşın fiziken kırılması olan Bruch, tıpkı Türkçede "kırmak" fiilinin bir kalbi, bir onuru veya bir rekoru kırması gibi anlam katmanları kazanır. Bu kelime, önüne aldığı eklerle adeta bir olayın seyrini anlatan bir hikâyeye dönüşür. Mesela Aufbruch, kelime kelime "üzerine-kırılma" gibi durur ama aslında kabuğu kırıp yola koyulmayı, bir devrin kapanıp yenisinin başlamasını anlatır. Buna bir de Stimmung (hava, ruh hâli) eklenince, Aufbruchstimmung olur ki bu da toplumun üzerine sinmiş o iyimser, her an bir atılım yapacakmış gibi duran havayı tarif eder. Öte yandan Zusammenbruch ise "birlikte-kırılma"dır ve her şeyin aynı anda, topyekûn çöküşünü ifade eder; bir imparatorluğun, bir ekonominin veya bir insanın bedenen iflası gibi. Türkçede de "yap-boz" gibi birleşik kelimelerle benzer bir mantık güderiz; "yapmak" ve "bozmak" eylemlerini tek bir kavrama sığdırarak bir nesnenin hem yaratılışını hem de fıtratındaki dağılma potansiyelini anlatırız. Almancadaki bu yapı, kelimeleri birer kelime olmaktan çıkarıp, anlık bir durumu veya bütün bir çağı özetleyen minyatür birer anlatıya dönüştürür.