Rieg

Bir kelimenin içini bir harita gibi okumak mümkündür. Türkçede "kırmak" fiilini ele alalım; hem bir bardağı parçalamanın hem de bir kalbi incitmenin eylemidir. Bu fiilden türeyen "kırgın" kelimesi ise artık o eylemin kendisi değil, o eylemin bıraktığı ince, kalıcı histir. Almancadaki Krieg kelimesi de kendi ailesini kurarken benzer bir mantıkla dallanıp budaklanır. Krieg tek başına "savaş" demektir; somut, sert ve gürültülü bir gerçeklik. Ancak bu kelimenin yanına bir başkası geldiğinde, anlamın çehresi değişir. Nachkriegszeit dediğinizde, artık silahların patladığı o anı değil, onların sustuğu, küllerin ve sessizliğin kapladığı "savaş sonrası dönemi" anlatırsınız. Kelimenin başına gelen Nach- ("sonra"), zamanı ileriye sararak bizi bambaşka bir hikâyenin içine çeker. Bir mahkeme salonunda ise Kriegsverbrechen kelimesini duyarsınız; bu artık topyekûn bir çatışma değil, o çatışma içindeki bireysel "savaş suçları" eylemidir ve ahlaki bir yargıyı beraberinde getirir. Almanlar, tıpkı bizim "kırmak"tan "kırgın"a geçmemiz gibi, tek bir kökün etrafında yeni kelimeler inşa ederek savaşın sadece meydanlarda değil, zamanda, vicdanda ve siyasette nasıl farklı yüzlerle karşımıza çıktığını gösterirler.