Geld

Almancanın en temel kelimelerinden biri olan Geld aslında çok eski bir borç ve ödeme fikrinden gelir. Türkçe düşünelim: "değerli" kelimesi, "değmek" fiilinden, yani bir şeyin karşılığı olma, ona bedel olma eyleminden doğar. Geld kelimesinin içindeki mantık da buna pek benzer. Kökeninde bir şeyin karşılığını "verme", bir bedeli "ödemek" yatar. Zamanla bu kelime, ödeme eyleminin kendisinden çıkıp ödemede kullanılan nesnenin, yani paranın ta kendisinin adı olmuştur.

Kelime tek başına kalınca masumdur, ama önüne veya arkasına eklenen kelimelerle bambaşka ahlaki ve toplumsal anlamlar kazanır. Mesela Geldwäsche (kara para aklama) kelimesine bakalım. Burada Wäsche bildiğimiz "çamaşır yıkama" demektir. Kirli paranın çamaşır gibi yıkanıp temize çıkarılması fikri, Almancanın somut imgelerle nasıl soyut kavramlar yarattığının canlı bir kanıtıdır. Öte yandan Geldadel, yani "para soyluları", bir toplumda paranın gücünün, kan bağından gelen asaletin yerini nasıl aldığını tek bir kelimeyle ifade eden keskin bir eleştiridir. Bu kelime, paranın sadece bir mübadele aracı değil, aynı zamanda yeni bir sosyal sınıf, yeni bir iktidar biçimi olduğunu fısıldar. Türkçede de "para babası" deriz ama Geldadel ifadesindeki gibi kurumsallaşmış, neredeyse resmi bir soyluluk iddiası yoktur. Almanca, bu birleşik kelimelerle paranın hikayesini, onun toplumu nasıl şekillendirdiğini anlatır.