Rich

Almancadaki Rich kökünün kalbinde Latince regere fiili yatar: “yönlendirmek”, “yönetmek”, “hükmetmek”. Bu fiilin eski gücü, bugünün Almancasında bir yandan mahkeme salonlarında, bir yandan da en sıradan sohbetlerde yankılanır. Kökün bir ucu Richter kelimesinde, yani kanunları dosdoğru yorumlayıp adaleti yönlendiren “hâkim”de karşımıza çıkar. Diğer ucu ise Windrichtung gibi gündelik bir kelimede, yani “rüzgârın yönü”nde eser. Bu iki kelime, aynı kökün nasıl hem soyut bir otoriteyi hem de somut bir istikameti işaret edebildiğini gösterir. Tıpkı Türkçede “yol” kelimesinin hem üzerinde yürüdüğümüz somut bir patikayı hem de bir meseleyi çözmek için izlediğimiz soyut “yöntemi” ifade etmesi gibi, Rich kökü de bir şeyi doğru yola, doğru hatta sokma fikrini taşır. Bazen bu yol bir kanun metni olur, bazen de bir futbol sahasındaki hakemin, yani Schiedsrichter'in kararıyla çizilir. Kökün taşıdığı bu “doğrultma” ve “hiza verme” fikri, kelimelerin içindeki görünmez pusuladır.